Göz Tembelliği Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yaşı
Göz tembelliği nedir sorusunun yanıtı beyinle ilgilidir: tıp dilinde ambliyopi denen bu durumda gözün kendisinde yapısal bir bozukluk olmayabilir; sorun beynin o gözden gelen görüntüyü kullanmayı öğrenememesidir.
Görme sistemi doğumdan sonraki ilk yıllarda gelişir. Bir göz bu dönemde net görüntü gönderemezse beyin diğer gözü tercih eder ve zayıf gözün görme keskinliği geride kalır. Toplumda yaklaşık her elli kişiden birinde görülür.
Göz tembelliği nedir, neden gelişir?
- İki göz arasında numara farkı: Bir göz net görürken diğeri bulanık görüyorsa beyin net olanı kullanır. En sinsi nedendir; çünkü çocuk iyi gözüyle rahatça görür ve şikâyeti olmaz.
- Yüksek numara: Düzeltilmemiş hipermetrop ve astigmat iki gözde birden tembelliğe yol açabilir.
- Şaşılık: Kayan gözün görüntüsü çift görmeyi önlemek için beyin tarafından baskılanır.
- Görüşü engelleyen durumlar: Doğuştan katarakt ya da göz kapağı düşüklüğü ışığın retinaya ulaşmasını engeller.
Göz tembelliği nedir sorusunun yanıtında belirtiler
En büyük zorluk, çoğu olguda hiçbir belirti olmamasıdır. Çocuk tek gözüyle iyi gördüğü için sorunu fark etmez ve dile getirmez. Yine de şu işaretler uyarıcıdır:
- Gözlerden birinin kayması veya farklı bakması
- Başı yana eğerek ya da çeneyi kaldırarak bakmak
- Kitaba ve ekrana çok yaklaşmak, sık göz kısmak
- Tek göz kapatıldığında çocuğun belirgin huzursuzlanması
- Sakarlık, mesafe tahmininde zorlanma
- Göz kapağının düşük olması
Kaç yaşına kadar tedavi edilebilir?
Görme sisteminin esnekliği yaşla azalır. Tedavi şansı erken çocuklukta en yüksektir; 7 yaşından sonra kazanım belirgin biçimde düşer, ergenlik sonrasında ise çok sınırlıdır.
Bu nedenle ambliyopi “büyüyünce geçer” denebilecek bir durum değildir. Aksine, zamanında yakalanmazsa kalıcı görme azlığı bırakır. Tek gözün görmesi zayıf kalan kişiler, ileride diğer gözde bir sorun geliştiğinde ciddi biçimde etkilenir.
Ne zaman muayene olunmalı?
Şikâyet olmasa bile 3 yaş civarında bir göz muayenesi önerilir. Ailede şaşılık, yüksek numara ya da göz tembelliği öyküsü varsa muayene daha erken planlanmalıdır.
Çocuklarda gerçek numarayı görebilmek için damla ile yapılan ölçüm gerekir; damlasız muayene gözün uyum gücü nedeniyle yanıltıcı olabilir. Muayenede ayrıca göz hizası ve göz dibi değerlendirilir.
Tedavi nasıl yapılır?
Önce görüntünün netleşmesi sağlanır: kırma kusuru varsa tam düzeltilmiş gözlük verilir, katarakt gibi bir engel varsa cerrahi öncelik kazanır.
Ardından beynin zayıf gözü kullanması teşvik edilir. En bilinen yöntem, sağlam gözün belirli sürelerle kapatılmasıdır. Kapamanın uygulanamadığı durumlarda damla ile geçici bulanıklaştırma tercih edilebilir. Süreç ve uygulama ayrıntıları göz tembelliği tedavisi sayfasındadır.
Evde fark etmenin basit yolu
Göz tembelliği evde kesin olarak tanınamaz; ancak ailelerin uygulayabileceği basit bir gözlem vardır: çocuğun gözlerinden biri sırayla kapatılır ve tepkisi izlenir.
Çocuk bir göz kapatıldığında rahatça oyununa devam ediyor, diğeri kapatıldığında ise huzursuzlanıyor, elinizi itiyor ya da başını çeviriyorsa bu anlamlı bir işarettir. İki göz arasındaki görme farkı bu şekilde kendini belli edebilir.
Bu gözlem bir tanı yöntemi değildir. Sonuç ne olursa olsun, okul öncesi dönemde en az bir kez göz muayenesi önerilir. Evde uygulanabilecek diğer basit kontroller için evde göz testleri sayfasına bakabilirsiniz.
Okul hayatına etkisi
Fark edilmemiş göz tembelliği çoğu zaman dikkat eksikliği ya da isteksizlik sanılır. Tahtayı seçememek, uzun okumada çabuk yorulmak ve satır atlamak bu tablonun parçası olabilir.
Derinlik algısı da etkilenir: iki gözün birlikte çalışamaması, top oyunlarında ve mesafe gerektiren etkinliklerde zorlanmaya yol açar. Bazı meslekler ileride iki gözün de belirli bir görme düzeyinde olmasını şart koşar; bu nedenle çocukluk döneminde atlanan tembellik yıllar sonra karşıya çıkabilir.
Tedavi tamamlandıktan sonra da takip sürer; kazanılan görme bir süre geri gidebileceği için kapama kademeli azaltılır ve çocuk belirli aralıklarla kontrol edilir. Gözlük numarası çocukluk boyunca değişebileceğinden yılda en az bir muayene önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Gözlük tek başına yeterli mi? Bazı çocuklarda yeterlidir; çoğunda kapama tedavisi de gerekir.
Erişkinde tedavi mümkün mü? Kazanım çok sınırlıdır; bu nedenle erken tanı belirleyicidir.
Lazer ameliyatı düzeltir mi? Hayır. Lazer numarayı düzeltir, beynin görüntüyü kullanma sorununu çözmez.
Şaşılık olmadan da olur mu? Evet. Numara farkına bağlı tembellikte gözler düzgün görünür.
Genel bilgi için American Academy of Ophthalmology kaynağına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez.
İlginizi çekebilir
Göz sağlığınız için randevu oluşturun
Muayene, tedavi ve ameliyat süreçleriyle ilgili sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.