Arpacık Nedir? Neden Olur, Nasıl Geçer?
Arpacık nedir sorusunun tıbbi karşılığı hordeolumdur: göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin ya da kirpik köklerinin akut iltihabı. Kırmızı, ağrılı ve dokunmakla hassas bir şişlik olarak başlar.
Çok yaygındır ve genellikle ciddi bir sorun değildir. Çoğu arpacık bir ile iki hafta içinde kendiliğinden ya da basit bakımla geriler.
Arpacık nedir, neden çıkar?
Göz kapağı kenarında yağ salgılayan bezler bulunur. Bu bezlerin ağzı tıkandığında ve içeride bakteri çoğaldığında iltihap gelişir. Zemin hazırlayan durumlar şunlardır:
- Gözleri kirli ellerle ovuşturmak
- Göz makyajını tam temizlememek, eski ürün kullanmak
- Kapak kenarı iltihabı ve kirpik dibinde kepeklenme
- Kontakt lens hijyenine dikkat etmemek
- Uykusuzluk, stres ve bağışıklığın zayıfladığı dönemler
Halk arasındaki “birinin gözüne bakınca çıkar” inanışının tıbbi bir dayanağı yoktur; arpacık bakışla bulaşmaz.
Arpacık nedir sorusunun yanıtında belirtiler
- Kapak kenarında kızarık, ağrılı ve sıcak şişlik
- Dokununca artan hassasiyet
- Gözde sulanma ve batma
- Bazen şişliğin tepesinde sarı bir nokta
- Işıktan hafif rahatsızlık
Ağrı arpacığın en tipik özelliğidir. Kapakta ağrısız, sert ve haftalarca duran bir kitle varsa bu genellikle şalazyondur.
Şalazyondan farkı nedir?
Arpacık akut bir iltihaptır: hızlı başlar, ağrılıdır ve kısa sürede geriler. Şalazyon ise tıkanan bezin zamanla oluşturduğu, ağrısız ve sert bir kitledir; haftalarca hatta aylarca durabilir.
Bu ayrım tedaviyi belirler: arpacıkta iltihabın çözülmesi beklenirken, geçmeyen şalazyonda küçük bir cerrahi boşaltma gerekebilir. Ayrıntılı bilgi arpacık ve şalazyon tedavisi sayfasındadır.
Evde ne yapılmalı?
Ilık kompres: Günde üç dört kez, 10-15 dakika uygulanan ılık kompres en etkili yöntemdir. Bezin ağzının açılmasına ve iltihabın boşalmasına yardımcı olur.
Kapak temizliği: Kirpik dipleri nazikçe temizlenmeli, bu alışkanlık şikâyet geçtikten sonra da sürdürülmelidir.
Makyaj ve lens molası: İyileşene kadar göz makyajı yapılmamalı, kontakt lens kullanılmamalıdır.
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
Arpacığı sıkmak, patlatmaya çalışmak ya da iğne benzeri bir aletle müdahale etmek en sık yapılan hatadır. Bu girişimler iltihabın kapak dokusuna yayılmasına ve daha ağır bir tabloya yol açabilir.
Evde kalan ya da başkasına yazılmış damlaların kullanılması da sakıncalıdır; özellikle kortizonlu damlalar hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Şişlik iki haftada gerilemiyorsa
- Kızarıklık kapağın tamamına yayılıyor ya da ateş eşlik ediyorsa
- Görme etkileniyorsa
- Aynı bölgede tekrar tekrar oluşuyorsa
- Kitle sert, hızlı büyüyen ve alışılmadık görünümdeyse
Tekrarlayan arpacıkların arkasında çoğu zaman kronik kapak kenarı iltihabı bulunur; bu durumda düzenli bakım tedavinin kendisidir. Ayrıntılar blefarit tedavisi sayfasındadır.
Arpacık nedir, iç ve dış tipleri
Arpacık, iltihabın hangi bezde başladığına göre ikiye ayrılır. Bu ayrım şişliğin yerini ve seyrini belirler.
- Dış arpacık: Kirpik köklerindeki bezlerden kaynaklanır. Şişlik kapağın dış kenarında, kirpik dibinde görülür. Genellikle daha hızlı boşalır ve geriler.
- İç arpacık: Kapağın içindeki meibom bezlerinden gelişir. Şişlik kapağın iç yüzünde olduğu için dışarıdan daha az görünür ama ağrı daha belirgindir; iyileşmesi biraz daha uzun sürer.
İç arpacıklar bazen tam boşalmaz ve geride ağrısız sert bir kitle bırakır; bu durumda tablo şalazyona dönüşmüş demektir.
Tekrarlamayı önlemek
Arpacığın tekrarlaması sık karşılaşılan bir durumdur ve genellikle kapak kenarındaki bakım eksikliğiyle ilişkilidir.
- Göz makyajını her akşam tamamen temizlemek; maskara ve kalemleri üç aydan uzun kullanmamak
- Makyaj ürünlerini ve havluları paylaşmamak
- Ekran başında düzenli mola vererek göz kırpma sayısını artırmak
- Kontakt lens takmadan önce elleri yıkamak, lens solüsyonunu tazelemek
- Kepeklenme varsa kapak temizliğini rutin hâline getirmek
Sık tekrarlayan olgularda gözyaşı kalitesi ve kapak bezlerinin çalışması değerlendirilmelidir; çoğu zaman altta kuru göz bulunur.
Ilık kompres nasıl doğru uygulanır?
Kompresin etkili olması için ısının yeterli süre korunması gerekir. Hızla soğuyan bir bez, bezlerdeki koyu yağı yumuşatmaya yetmez.
- Bez ılık suyla ıslatılır; su yakıcı olmamalı, elin içinde rahat tutulabilmelidir.
- Gözler kapalıyken kapak üzerine yerleştirilir ve bez soğudukça yenilenir.
- Toplam süre 10-15 dakika olmalı, günde üç dört kez tekrarlanmalıdır.
- Kompres sonrası kapak kenarına parmak ucuyla nazik masaj yapılabilir.
Bu işlem ilk günlerde ağrıyı bir miktar artırıyormuş gibi hissettirebilir; bu, iltihabın yumuşayıp boşalmaya başlamasıyla ilgilidir. Şişlik hızla büyüyor ya da ağrı şiddetleniyorsa uygulamaya devam edilmeden hekime başvurulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Arpacık bulaşıcı mı? Kendisi bulaşıcı değildir; ancak eldeki bakteriler diğer göze taşınabilir.
Antibiyotik şart mı? Hayır. Çoğu arpacık ılık kompresle geriler; gerekliliğe hekim karar verir.
Çocuklarda farklı mıdır? Yaklaşım benzerdir; tekrarlıyorsa göz muayenesi önerilir.
Genel bilgi için American Academy of Ophthalmology kaynağına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez.
İlginizi çekebilir
Göz sağlığınız için randevu oluşturun
Muayene, tedavi ve ameliyat süreçleriyle ilgili sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.