Şaşılık Nedir? Nedenleri ve Tedavi Zamanı
Şaşılık nedir sorusunun yanıtı göz kaslarının uyumundadır: iki gözün aynı noktaya odaklanamaması durumudur. Bir göz hedefe bakarken diğeri içe, dışa, yukarı ya da aşağı kayabilir.
Toplumda yaklaşık her yirmi beş çocuktan birinde görülür. Yalnızca görünüşle ilgili bir durum değildir; çocuklarda görme gelişimini doğrudan etkileyebilir.
Şaşılık nedir, neden olur?
- Kırma kusuru: Özellikle yüksek hipermetropide göz net görmek için aşırı uyum yapar ve içe kayar. Bu tip çoğu zaman gözlükle belirgin biçimde düzelir.
- Göz kaslarının dengesizliği: Kasların gücü ya da yerleşimindeki farklılıklar.
- Görme engeli: Doğuştan katarakt ya da kapak düşüklüğü gibi durumlarda o göz kayabilir.
- Sinir sorunları: Göz kaslarını çalıştıran sinirlerin etkilenmesi; erişkinde ani kaymanın sık nedenidir.
- Kalıtım: Ailede şaşılık öyküsü sıklığı artırır.
Bebeklerde ne zaman normaldir?
İlk aylarda göz kaslarının uyumu henüz olgunlaşmadığı için ara sıra kayma görülebilir. Bu geçici kaymalar genellikle dördüncü aya kadar düzelir.
Dört aydan sonra süren, sabit ya da giderek belirginleşen kaymalar normal kabul edilmez ve değerlendirilmelidir. “Büyüyünce geçer” beklentisiyle geçen zaman, görme gelişimi açısından geri kazanılamaz.
Yalancı şaşılık nedir?
Bazı bebeklerde burun kökünün geniş olması ve göz iç köşesindeki deri kıvrımı, gözler düzgünken bile kayma izlenimi yaratır. Buna yalancı şaşılık denir.
Gerçek kayma ile ayrımı muayenede, ışık yansımasının göz bebeğindeki konumuna bakılarak yapılır. Aile fotoğraflarda kayma görüyorsa, bu ayrımın hekim tarafından yapılması gerekir.
Neden geciktirilmemeli?
Çocukta kayan gözün görüntüsü, çift görmeyi önlemek için beyin tarafından baskılanır. Bu baskılama sürerse o gözün görme keskinliği gelişmez ve göz tembelliği yerleşir.
Tedavi şansı erken yaşta en yüksektir. Ayrıntılar göz tembelliği yazısında ve göz tembelliği tedavisi sayfasındadır.
Erişkinde ani başlayan kayma
Erişkinde yeni ortaya çıkan şaşılık farklı bir anlam taşır. Beyin artık baskılama yapmadığı için genellikle çift görme eşlik eder.
Ani başlayan kayma ve çift görme; sinir felci, damarsal sorunlar ya da tiroid hastalığı gibi durumların işareti olabilir ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir. Uyarıcı belirtiler için acil göz belirtileri sayfasına bakabilirsiniz.
Tedavi seçenekleri
Tedavi nedene göre planlanır: gözlük, kapama tedavisi, prizmatik camlar ve gerektiğinde göz kası ameliyatı. Ayrıntılar şaşılık tedavisi sayfasındadır.
Şaşılık nedir, tipleri nelerdir?
Kaymanın yönü ve ne zaman ortaya çıktığı, tedavi planını doğrudan belirler.
- İçe kayma (ezotropya): En sık görülen tiptir. Çocuklukta başlayan ve hipermetropiyle ilişkili olanı gözlükle düzelebilir.
- Dışa kayma (ekzotropya): Genellikle yorgunlukta, dalgınlıkta ya da uzağa bakarken belirginleşir. Başlangıçta aralıklı olabilir.
- Dikey kaymalar: Gözlerden biri diğerine göre yukarıda ya da aşağıdadır; baş eğikliğiyle birlikte görülebilir.
- Aralıklı şaşılık: Kayma her zaman değil, belirli durumlarda ortaya çıkar. Aile çoğu zaman fotoğraflarda fark eder.
Muayenede neler yapılır?
Şaşılık muayenesi ağrısızdır ve çocuğun yaşına uygun yöntemlerle yapılır. Işık yansımasıyla kaymanın yönü belirlenir; örtme testleriyle kaymanın derecesi ölçülür.
Gerçek numarayı görebilmek için damla ile ölçüm yapılır; bu adım özellikle içe kaymalarda belirleyicidir, çünkü tablonun gözlükle düzelip düzelmeyeceğini gösterir. Göz hareketleri ve göz dibi de değerlendirilir.
Muayeneye gelirken kaymanın hangi saatlerde ve hangi gözde olduğuna dair gözlemler, varsa fotoğraflar yardımcı olur. Hazırlık için muayeneye gelirken sayfasına bakabilirsiniz.
Ailelerin sık sorduğu bir konu: özgüven
Şaşılık, okul çağındaki çocuklarda sosyal etkileşimi de etkileyebilir. Göz teması kurmakta zorlanma, akran yorumları ve fotoğraflardan kaçınma sık dile getirilen durumlardır.
Bu nedenle tedavi kararında yalnızca görme değil, çocuğun günlük yaşamı da dikkate alınır. Göz hizasının düzeltilmesi, çoğu ailede beklenenden belirgin bir rahatlama yaratır.
Erişkinlerde de durum benzerdir: uzun yıllardır var olan bir kayma, iş ve sosyal hayatta rahatsızlık kaynağı olabilir. Erişkin şaşılık cerrahisi her yaşta uygulanabilir ve yalnızca görünüme yönelik bir işlem değildir; bazı hastalarda iki gözün birlikte çalışması da iyileşir.
Sık Sorulan Sorular
Şaşılık kendiliğinden geçer mi? İlk aylardaki geçici kaymalar dışında beklenmemelidir.
Gözlük kaymayı düzeltir mi? Hipermetropiye bağlı tipte belirgin düzelme sağlar.
Ameliyat görmeyi artırır mı? Ameliyat göz hizasını düzeltir; görme kazanımı tembellik tedavisiyle sağlanır.
Erişkinde ameliyat mümkün mü? Evet, her yaşta uygulanabilir.
Genel bilgi için American Academy of Ophthalmology kaynağına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez.
İlginizi çekebilir
Göz sağlığınız için randevu oluşturun
Muayene, tedavi ve ameliyat süreçleriyle ilgili sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.